Muszę to powiedzieć i przypuszczam, że nie będę pierwszy ani jedyny – „Zapiski z wygnania” w reż. Magdy Umer to arcymistrzowski monodram w wykonaniu Krystyny Jandy. To spektakl, który swoim ciężarem tematycznym i wykonaniem artystycznym wbija w fotel. Przedstawienie to ogląda się z zapartym tchem. Wybitny tekst w połączeniu z ekspresją twórczą aktorki osiąga apogeum artyzmu nie do wyobrażenia. Nie boję się powiedzieć, że jest to arcydzieło, ale zrodzone ze strachu, poniżenia i upokorzenia. Marzec ’68 roku okrył się przecież hańbą „prawdziwych Polaków” z kręgu komunistycznej władzy, która nie zawahała się prześladować i skłonić do przymusowej emigracji obywateli naszego kraju ze względu na ich pochodzenie.

Wielkie brawa należą się Krystynie Jandzie, która zagrała z wielką klasą. Aktorka występuje na scenie Teatru Polonia ubrana na czarno. Stoi nieruchomo za pulpitem, co potęguje siłę jej przekazu. Mimo ogromnego ładunku emocjonalnego opowieści o przymusowej emigracji Żydów w marcu 1968 roku, przemawia głosem spokojnym, czułym, ale jednocześnie twardym i oskarżycielskim. Można zachwycać się jej dykcją, ekspresją słowa i mistrzowskim wykonaniem utworów muzycznych (wierszy m.in. Tuwima i Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej), które przeplatają prozę wspomnień. Artystka przez sto minut bez przerwy utrzymuje publiczność w całkowitym magnetycznym skupieniu i bezruchu.

Scenografia Anny Met jest niezwykle ascetyczna, minimalistyczna, ale zarazem funkcjonalna i poruszająca. Jej siła tkwi w prostocie, która nie odwraca uwagi od wstrząsającego tekstu Sabiny Baral i genialnego występu Krystyny Jandy. Aktorka przez większość czasu gra schowana za przezroczystą zasłoną, na której wyświetlane są materiały archiwalne, kroniki z marca 1968 roku oraz zbliżenia jej twarzy. Daje to piorunujący, intymny efekt zdystansowania i oddzielenia bohaterki od reszty świata. Scenografia idealnie współgra z obecnym na scenie na żywo zespołem Janusza Bogackiego, tworząc spójne tło dla dramatycznych wydarzeń.

Muzyka, oprawa muzyczna oraz piosenki śpiewane przez Krystynę Jandę tworzą genialny, poruszający i integralny element przedstawienia, który potęguje emocjonalną siłę przekazu. Muzyka grana na żywo przez pięcioosobowy zespół nadaje całości ogromną dynamikę. Aranżacje wyzwalają skrajne emocje: od nostalgii i głębokiego smutku po poczucie niepokoju i grozy. Oprawa muzyczna stawia ten tytuł w jednym rzędzie z legendarną „Białą bluzką”.

Ze spektaklu zapadł mi w pamięć szczególnie jeden cytat: „Tożsamość jest kwestią wyboru. To, kim jestem i gdzie przynależę, zależy od punktu widzenia”. Ujęło mnie też niezwykle przejmujące wykonanie przez Jandę „Rebeki” Andrzeja Własta. W tym przedstawieniu pieśń ta – obok innych utworów – stanowi niezwykle emocjonalny komentarz do historii przymusowej emigracji Polaków pochodzenia żydowskiego dwadzieścia trzy lata po zakończeniu II wojny światowej.

Krystyna Janda wznosi się na wyżyny aktorskiego rzemiosła, dzięki czemu tworzy jedną z najważniejszych i najbardziej poruszających ról w swojej karierze. Artystka, jako wybitna gwiazda, niczego nie musi już udowadniać. Świadomie rezygnuje z popisów aktorskich, usuwając się w cień i oddając pełną przestrzeń tekstowi Sabiny Baral.

Jednak tego spektaklu nie da się zamknąć w określonych ramach historycznych. Jest on skierowany ku przyszłości jako przestroga przed rodzącą się nienawiścią na tle narodowościowym. Dobitnie to widać, gdy na przezroczystej zasłonie pojawiają się migawki z tzw. Marszu Niepodległości z czasów nam współczesnych. Ich uczestnicy atakują policję, publicznie eksponują neonazistowską symbolikę i wykrzykują pełne ksenofobii i nienawiści hasła. Oby nigdy więcej!

Źródło: https://mojaprzestrzenkultury.pl/archiwa/10365

---

Dodatkowe informacje